منابع کارشناسی ارشد
بخش های آموزشی و تست های کمک آموزشی

 

5. استاندارد و بازار چوب

1.استاندارد

جزوه دکتر امیری ( دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه تهران )
2.بازار چوب

جزوه دکتر امیری ( دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه تهران ) - بخش اول

 

 

 

 

 

 

2.بازار چوب

جزوه دکتر امیری ( دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه تهران ) - بخش اول:

 

 

در این بخش به خلاصه ای از جزوه دکتر سعید امیری در زمینه بازار چوب خواهیم پرداخت. اگرچه امسال گویا طراح سوالهای استاندارد عوض شده بود ولی هنوز سوالات بازار تغییر نکرده ، پس می شود با استفاده از این خلاصه به نیمی از سوالات استاندارد و بازار چوب پاسخ داد . امیدوارم مفید واقع شود.

طبقه بندی بازارها :

1)بر اساس کیفیت :

·  بازار سازمان یافته : در جایی متمرکز هستند و دارای مقررات خاصی هستند که مبادله کنندگان ملزم به رعایت آن مقررات می باشند مانند اپک و بازار طلا

·  بازار سازمان نیافته : معامله کنندگان تحت هیچ مقرراتی قرار نگرفته اند و در واقع آزادی کامل برای معامله وجود دارد و به مرور مقرراتی به وجود می آید که معامله کنندگان از آن پیروی می کنند ، ولی ملزم به رعایت آن نیستند .

2)از نظر عوامل تولیدی : برای هر محصول یا عامل تولید یک بازار و به عبارت دیگر به مقدار کالاهای قابل معامله می تواند بازارهای مختلفی تشکیل گردد. مانند بازار کیف و کفش ، بازار الوار

3)از نظر جغرافیایی :

·  بازار محلی : بازارهایی که به نقاط مختلف یک شهر کالاهای مختلف را می رسانند مانند بازار زمین یک منقطه

·  بازار منطقه ای : شامل بازار منطقه ای برون مرزی و درون مرزی است. مانند بازار چوب خاورمیانه و بازار چوب تهران

·  بازار ملی : بازار پسته و زعفران ایران

·  بازار جهانی : باید دارای سه شرط زیر باشد :

1. در چندین کشور به مقدار زیاد قابل تقاضا باشد .
2. در مسافتهای زیاد قابل حمل و نقل باشد.
3. حجم کم و ارزش زیاد داشته باشد .
4. مدت زمان طولانی قابل نگهداری باشد.

 

·  انواع بازارها بر اساس وحدت یا تعدد عرضه کنندگان و تقاضاکنندگان :

• بازار رقابت کامل باید دارای ویژگیهای زیر باشد :
  1. یکسان و متشابه بودن کالا
  2. فراوان بودن تعداد عرضه کنندگان و تقاضا کنندگان و کم اهمیت بودن هر یک از آنها در مقدار کل عرضه و تقاضا
  3. کسب اطلاعات لازم در موارد مختلف به سهولت امکان پذیر باشد.
  4. عدم وجود محدودیتهای مصنوعی
  5. آزادی نقل و انتقال کالاها و منابع تولیدی ، ماشین آلات و ساختمانها

 

• با توجه به اینکه بازار رقابتی کامل در دنیای امروز وجود ندارد ، پس چرا آنرا بررسی می نماییم؟
• مدلهای اقتصادی در چهارچوب فرضیه رقابت کامل در نظر گرفته می شود و بازار رقابتی کامل بعنوان یک نمونه ایده آل از چگونگی طرز کار واحدهای اقتصادی می باشد . می توانیم طرز کار بازارها را با آن مقایسه کنیم و چون شناخت دقیق رابطه عرضه و تقاضا و قیمت در هر شرایطی امکان پذیر نیست ، اصولا بررسی تغییر قیمت با توجه به عرضه و تقاضا با توجه به بازار رقابت کامل انجام می شود.

·  بازارهای انحصاری مطلق ( خرید و فروش ) : عرضه و تقاضا در اختیار یک نفر است . بعنوان مثال یک موسسه تولیدی کالایی را تولید می کند و چون جانشینی مناسب برای آن وجود ندارد بازار چنین کالایی در انحصار صاحب آن می باشد ؛ رقابت وجود ندارد ؛ کالای مشابه وجود ندارد و موسسه از آزادی کامل برخوردار است و قیمت را هر طور که بخواهد تعیین می نماید. در این بازار هزینه تولید و هزینه تمام شده کالا با قیمت کالا تناسبی ندارد.

·  بازار انحصار چند قطبی دو جانبه : در این نوع بازار تعداد تولید کنندگان و خریداران معدود می باشد. تعداد عرضه کنندگان و تقاضا کنندگان به قدری کم است که اعمال هر یک از آنها در خریداران و فروشندگان موثر واقع شده و در میزان عرضه و تقاضا و قیمت پیشنهادی تاثیر می گذارد. رقابت تا اندازه ای وجود دارد و برعکس بازارهای انحصاری هر یک از معامله کنندگان باید تدابیر لازم را در مقابل رقبای خود در نظر گیرند. بطور کلی بازاری است که هر چه مقدار کالایی را که مایل باشد می تواند تولید کند و به قیمت بازار به فروش برساند ، ولی نمی تواند قیمت بازار را بطور کلی و یا بطور محسوسی بالا یا پایین ببرد. در بازار رقابت کامل تاثیری بر قیمت وجود ندارد ولی در رقابت ناقص تا حدودی این تاثیر مشاهده می شود ، اما در بازار انحصار مطلق این تاثیر زیاد می باشد . در دنیای واقعی مخلوطی از انحصار و رقابت کامل و رقابت ناقص وجود دارد ، ولی بیشتر رقابت ناقص وجود دارد.

 

·  بازار رقابت کامل : تعداد موسسات تولیدی خیلی زیاد است و کالاهای تولیدی توسط این موسسات یکسان هستند . برای ورود و خروج موسسات تولیدی به بازار مانعی وجود ندارد. عوامل تولیدی به راحتی قابل جابجایی از یک فعالیت به فعالیت دیگر می باشد. اطلاعات خریداران و فروشندگان در این بازار کامل است . بازار شفاف و تولیدکنندگان و مصرف کنندگان با اطلاعات کامل تصمیم به خرید و فروش می گیرند.

·  بازار رقابت ناقص : در اکثر موارد بنگاههای تولیدی بر یکدیگر تاثیر می گذارند و موسسات در تصمیم گیری برای میزان تولید و قیمت گذاری مجبور است سطح قیمت و تولید سایر بنگاههای رقیب را نیز در نظر بگیرد.

·  بازار رقابت انحصاری ( به بازار رقابت کامل نزدیک تر است ) : در این نوع بازار تعداد زیادی تولید کننده به تولید کالایی می پردازند که اندکی با یکدیگر اختلاف دارند . جنبه رقابتی این بازار تعداد فروشندگان بطور زیاد و جنبه انحصاری آن متمایز بودن کالای مورد فروش فروشنده است مثل پوشاک ، خمیر دندان ، محصولات غذایی ... . تعداد تولیدکنندگان زیاد ولی کالای تولید شده هرکدام با دیگری از نظر رنگ و بسته بندی متفاوت است.

·  این بازار دارای سه شرط است :

 

1. تعداد زیاد بنگاههای تولیدی
2. آزادی ورود و خروج به بازار
3. اختلاف در کالاها

 

·  بازار انحصار چند جانبه : تعداد تولیدکنندگان اندک به تولید کالای یکسان یا متمایز می پردازند ؛ سودی که نصیب موسسه می شود بیشتر از سود رقابت انحصاری است ( بدلیل قدرت انحصاری ) . مقدار سود بستگی به میزان وابستگی تصمیمات موسسات تولیدی به یکدیگر دارد. در بازار انحصار چند جانبه ، چند فروشنده بزرگ ، کالا به بازار عرضه میکنند . ویژگی مهم این بازار وابستگی متقابل موسسات به یکدیگر می باشد . یعنی سیاستهای یک موسسه بستگی به سیاستهای سایر موسسات دارد .

·  منحنی تقاضا به صورت خط شکسته می باشد . موسسه می داند در صورت کاهش قیمت کالا رقبا از این امر پیروی می کنند ، ولی در اثر افزایش قیمت سبب عکس العمل رقبا نخواهد شد . در این بازار تاکید بر روی عکس العمل استراتژیک موسسات تولیدی می باشد . در این بازار رقابت بین موسسات می تواند غیر از رقابت قیمتی باشد مثلا رقابت تبلیغاتی . استخراج منحنی تقاضا امکان پذیر نیست ، چون عکس العملها متفاوت است .

·  منحنی تقاضا به صورت خط شکسته می باشد . موسسه می داند در صورت کاهش قیمت کالا رقبا از این امر پیروی می کنند ، ولی در اثر افزایش قیمت سبب عکس العمل رقبا نخواهد شد . در این بازار تاکید بر روی عکس العمل استراتژیک موسسات تولیدی می باشد . در این بازار رقابت بین موسسات می تواند غیر از رقابت قیمتی باشد مثلا رقابت تبلیغاتی . استخراج منحنی تقاضا امکان پذیر نیست ، چون عکس العملها متفاوت است .

·  قیمت و چگونگی تشکیل آن : قیمت مبادله یک واحد کالا با تعداد واحد پول می باشد. یا مقدار پولی که باید برای بدست آوردن یک واحد کالا خریداران به فروشندگان می پردازند.

·  شرایط تشکیل قیمت ( دارای سه شرط زیر باید باشد ) :

1. کالای مورد مبادله برای رفع احتیاجات انسان لازم و ضروری است.
2. کالا نباید بصورت آزاد موجود باشد ( رایگان مثل هوا )
3. مبادله یا خرید و فروش بین عرضه کننده و تقاضا کننده صورت گیرد.

·  انوع قیمت :

 

1. قیمت بازاری یا آزاد : حالتی که قیمت در اختیار معامله کنندگان است یعنی از طریق مکانیسم بازار و طبق قانون عرضه و تقاضا به وجود می آید.
2. قیمت انحصاری : قیمت در اختیار دارنده انحصار می باشد اعم از دولت اشخاص و ... . قانون عرضه و تقاضا در آن تاثیری نخواهد داشت.

 

·  عوامل موثر در تعیین قیمت :

1. تعداد عرضه و تقاضا : عرضه و تقاضا می تواند در حالت تعادل باشد یا بالعکس. که در هر دو مورد قیمت متفاوت خواهد بود . 
2. محل عرضه و تقاضا : حداقل تاثیر آن هزینه حمل و نقل است. اختلاف هزینه ها در این بخش مربوط به تفاوت مسافتها می باشد. مثلا عرضه کنندگان در محلی مستقر باشند و تقاضاکنندگان پراکنده باشند و بالعکس .
3. زمان و مدت عرضه و تقاضا : مثلا عرضه کالایی در یک ماه یا فصل از سال و به مدت کوتاه و یا در طول سال بطور منظم انجام گیرد. مثلا عرضه در اواخر اسفند و اوایه فروردین متمرکز است و قیمت پایین می آید . قطع راش و کاج در زمستان صورت می گیرد و خرید وفروش آن نیز در یک مدت کوتاه صورت می پذیرد.
4. نوع و کیفیت کالا : در قیمت خیلی موثر هستند مثلا گردو ، آزاد ، راش هرکدام قیمت متفاوتی دارند.
5. اوضاع و احوال اقتصادی : با یک ریتم معین قیمتها افزایش یا کاهش می یابد . هر 3 الی 4 سال رکود اقتصادی داریم .

 

·  تقاضا و رابطه آن با قیمت : تقاضا مقادیر مختلفی از یک کالا که مصرف کنندگان در قیمتهای مختلف حاضر به خرید آن می باشند.

·  عوامل موثر در تقاضا :

1. قیمت کالا : رابطه عکس با تقاضا دارد. یعنی اگرقیمت افزایش پیدا کند ، تقاضا کاهش می یابد.
2. سلیقه و ترجیح مصرف کنندگان : سلیقه افراد ممکن است تقاضا برای یک کالا را بدون تغییر قیمت کاهش یا افزایش دهد.
3. جمعیت یا تعداد مصرف کنندگان : میزان تقاضا در ارتباط با جمعیت است ، اگر جمعیت افزایش یابد ، تقاضا زیاد می شود و برعکس .
4. درآمد مصرف کنندگان : با تقاضا رابطه مستقیم دارد . اگر درآمد افزایش یابد در همان قیمت قبلی تقاضا افزایش می یابدو اگر درآمد کاهش یابد در همان قیمت قبلی تقاضا کاهش پیدا می کند .
5. قیمت کالای جانشینی : اگر قیمت کالای جانشینی کاهش یابد و قیمت کالای دیگر ثابت بماند ، کالایی که قیمت آن کاهش یافته جانشین کالایی که قیمت آن ثابت مانده است می شود و تقاضای آن افزایش می یابد.
6. قیمت و فراوانی کالای مکمل : چوب و فلز / کره و عسل / توپ و راکت تنیس / اگر قیمت یکی از دو کالای مکمل کاهش پیدا کند تقاضای کالای مکمل افزایش می یابد و بر عکس .

·  کشش پذیری تقاضا – حساسیت تقاضا – انعطاف پذیری :

ضریب کشش پذیری = درصد تغییرات تقاضای یک کالا ÷ درصد تغییرات قیمت یک کالا

·  اگر کشش پذیری زیاد باشد ، اگر کاهشی در قیمت کالا ایجاد شود تغییرات تقاضا به تغییرات قیمت مقدار بیشتری است . در نتیجه تقاضای اضافه شده کاهش قیمت را جبران و سود بیشتری نصیب موسسه می شود.

·  اگر کشش پذیری کم باشد ، تغییرات تقاضا کمتر از تغییرات قیمت است و اگر مختصری به تقاضا اضافه شود نمی توان کاهش قیمت را جبران نماید ، در نتیجه درآمد کل کمتر از حالت قبل است .

·  5 نکته مهم در مورد تقاضا و قیمت :

·  حرکت در منحنی تقاضا :

·  حرکت روی منحنی تقاضا : وقتی قیمتها تغییر کند در این حالت می گویند تقاضا ( مقادار آن ) کم یا زیاد شده است . مقدار تقاضا با توجه به کم و زیاد شدن قیمت روی منحنی تقاضا صورت می گیرد.

·  حرکت یا انتقال منحنی تقاضا : قیمت ثابت بوده و در همان قیمت ثابت مقدار تقاضا افزایش یا کاهش می یابد. منحنی تقاضا بسته به اینکه به طرف راست یا چپ منتقل بشود افزایش یا کاهش می یابد.

·  آنی بودن مفهوم تقاضا : یعنی در هر زمانی باید یک منحنی جدید رسم نمود . منحنی تقاضا برای الوار در سال 1380 با سال بعد از آن متفاوت است. ( حرکت انتقالی منحنی تقاضا)

·  منحنی تقاضا در مورد چوب : منحنی تقاضا برای گونه های مختلف متفاوت است . حتی در یک گونه برای درجه های مختلف ، بنابراین هنگامی که از تقاضا در موارد کیفیتی بحث می شود نوع محصول و درجات آن حائز اهمیت است.

·  اثرات اختلاف قیمت در تقاضا و برعکس : وقتی که قیمت کالا تغییر کند مقدار خرید آن تغییر می کند و اگر مقدار تقاضا کم یا زیاد بشود ، قیمت تغییر خواهد کرد.

·  منحنی تقاضا همان منحنی درآمد متوسط است زیرا در هر نقطه از منحنی تقاضا مشخص می شود که برای آن مقدار تولید قیمت فروش یک واحد کالا چقدر است.

·  رابطه کشش پذیری و درآمد : رابطه بین درآمد متوسط و درآمد کل واکنش پذیری برای سیاست گذاری قیمت است و این رابطه از اهمیت زیادی برخودار است.

 درآمد کل  TR = P * Q    

·  نقطه ای که E=1 منحنی تقاضا به دو بخش تقسیم می شود ، در بالای آن E>1 و در پایین آن E<1 است . در اثر کاهش قیمت ( Ep>1 ) فروش افزایش یافته و درآمد کل افزایش می یابد.

در E<1 اگر قیمت کاهش یابد ، افزایش فروش نمی تواند جبران کاهش قیمت را کند و درآمد کل کاهش می یابد.

·  نظر کلی بر این است که غیر از کالاهای پست در افزایش درآمد ، مصرف کالا تا حدی افزایش و سپس افزایش درآمد تاثیری در مصرف ندارد . پیش بینی مصرف چوب در یک کشور یکی از عوامل موثر و تعیین کننده افزایش درآمد سرانه است.

 

·  کشش پذیری متقابل در مورد کالاهای جانشین و مکمل :

·  کشش پذیری کالای مکمل دارای علامت منفی است – روکش و تخته خرده چوب

·  کشش پذیری کالای جانشین دارای علامت مثبت است – تخته و تخته خرده چوب

تغییرات محصول Y / تغییرات محصول X = کشش پذیری متقابل X و Y

·  تقاضای چوب : تقاضای چوب یک تقاضایای اشتقاقی است. یک تقاضای مستقیم نیست بلکه از تقاضای مربوط به ساخت لوازم چوبی منزل، میزان چاپ و فروش کتاب و روزنامه حاصل می شود. این موضوع برای بازار کالای ساخته شده از چوب یعنی تولیدات چوبی مورد نیاز برای روکش تخته لایه ، تخته خرده چوب و مبل و... حائز اهمیت است.

·  کشش پذیری تقاضای چوب : بطور کلی تقاضای اشتقاقی برای یک محصول کشش دار نیست یا کم کشش است که چهار شرط زیر وجود داشته باشد :

1. عامل تجربه مهمترین عامل است.
2. تقاضای محصول نهایی بدون کشش باشد.
3.  کمترین هزینه برای عامل مورد نظر صرف شده باشد.
4. عرضه سایر عوامل بدون کشش باشد.

 

·  تقاضای چوب بدون کشش می باشد ( بدلایل زیر ) :

1. امروزه وجود چوب در ساختمان امری ضروری است ( تجربه ).
2. تقاضای چوب مورد استفاده در مسکن برای یک سطح درآمد و جمعیت معین احتمالا بدون کشش است.
3. درصد کمی از هزینه تمام شده منازل را چوب تشکیل می دهد.
4. منحنی عرضه برای سایر عوامل تولید ( کارگر ، سرمایه و ... ) نمی تواند بیش از حد اعتدال کشش دار باشد .

·  چهار شرط کشش پذیری تقاضا :

1. وجود کالای جانشینی برای کالای مورد نظر
2. قیمت کالای مورد نظر نسبت به درآمد مصرف کنندگان . هرچه قیمت یک کالا بیش از درآمد باشد آن کالا کشش پذیرتر است.
3. تعداد استفاده هایی که از کالای مورد نظر می شود .
4. وجود کالای ضروری و غیر ضروری

·  تقاضای مواد چوبی مورد استفاده در ساختمان : از منحنی عرضه و تقاضای ساختمان می توان منحنی عرضه و تقاضای چوبی را برای ساختمان بدست آورد. بطور کلی مواد چوبی در ساختمان درصد کمی از هزینه ساختمان را تشکیل می دهند که حدود 3 الی 4 درصد می باشد ؛ چون 3 الی 4 درصد از هزینه مقدار کمی است ، اگر قیمت چوب 20 درصد هم افزایش یابد تاثیری در استفاده و مصرف آن در قیمت کل ساختمان نخواهد داشت . به همین دلیل  منحنی تقاضا برای مواد چوبی مورد استفاده در ساختمان حساسیت زیادی از خود نشان نمی دهد . کشش پذیری کم – بصورت تقریبا عمودی – E = 0  .

·  منحنی عرضه نسبت به قیمت حساسیت زیادی از خود نشان می دهد . زیرا چوب مورد استفاده برای مواد اولیه فرآورده های چوبی مثلا روکش ، تخته لایه ، تخته خرده و ... بلافاصله برای مصارف دیگری مصرف می شود . منحنی عرضه فرآورده های چوبی دارای کشش پذیری زیادی است.

·  اگر بخواهیم بدانیم تاثیر قیمت چوب نسبت به تخته خرده چوب چگونه است ، باید مسئله هزینه تولید آنها را در نظر گرفت ، زیرا مورد استفاده چوب ماسیو هزینه عملیاتی زیادی را در بر می گیرد ، در صورتی که این هزینه ها در مورد استفاده از تخته خرده درصد کمی را نشان می دهد . به همین دلیل کشش پذیری عرضه چوب نسبت به تخته خرده چوب خیلی بیشتر است.

·  رابطه بین تقاضای یک صنعت و تقاضای واحد تولیدی : ساختار بازار هر صنعت بوسیله رابطه نمحنی تقاضای هر واحد فعال با منحنی تقاضای صنعت مشخص می شود.

·  یک کارخانه کوچک چوب بری نمی تواند تاثیری بر قیمت داشته باشد ( در حالت رقابت کامل هستیم ).

·  در حالت انحصار کامل : منحنی تقاضای واحد تولیدی با منحنی تقاضای صنعت یکی خواهد بود و تصمیمات او می تواند روی قیمت اثر بگذارد و منحنی تقاضای او کاملا کشش دار نیست.

• بازار در حالت رقابت ناقص : تولید کننده بسته به کوچکی و بزرگی کارخانه اش می تواند به درجات مختلف در کنترل قیمت بازار تاثیر داشته باشد.
• یکی از اختلافات معنی داری که بازارها را از یکدیگر جدا می کند ، اثری است که بازار کالای بخصوص می تواند روی تصمیمات تولید کننده داشته باشد.